Start › Internet i Nowe Media
Internet i Nowe Media

Sztuka AI bez praw autorskich? Dowiedz się, kto jest właścicielem obrazów generowanych przez sztuczną inteligencję

Sztuka AI bez praw autorskich? Dowiedz się, kto jest właścicielem obrazów generowanych przez sztuczną inteligencję

Zgodnie z polskim i międzynarodowym prawem autorskim, grafiki wygenerowane wyłącznie przez algorytmy nie podlegają ochronie i z zasady trafiają do domeny publicznej. Twórcą w świetle przepisów może być tylko człowiek, a samo wpisywanie komend (promptów) nie wystarczy do uzyskania praw autorskich. Choć regulaminy popularnych platform określają zasady korzystania z ich narzędzi, nie mogą one nadać użytkownikowi ustawowej wyłączności na wygenerowane obrazy.

Czy grafiki z AI mają prawa autorskie?

Polskie prawo autorskie (art. 8 ust. 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) jednoznacznie domniemywa, że twórcą jest osoba fizyczna. Narzędzia algorytmiczne nie mają podmiotowości prawnej, dlatego wygenerowany przez nie materiał nie stanowi utworu. Z tego samego powodu sztucznej inteligencji nie przysługują autorskie prawa osobiste, takie jak prawo do autorstwa, zakaz zniekształcania czy prawo do nienaruszalności treści.

Podejście to ugruntowało się w orzecznictwie na całym świecie. Amerykański Urząd ds. Praw Autorskich (USCO) w wytycznych oficjalnie sklasyfikował prompty jako instrukcje przekazujące idee, które same w sobie nie podlegają ochronie. Urząd porównał promptowanie do wydania zlecenia grafikowi. Potwierdzają to kluczowe decyzje i batalie sądowe:

  • Sprawa „Zarya of the Dawn” (luty 2023 r.): USCO cofnął pełną rejestrację praw dla komiksu Kristiny Kashtanovej. Ochroną objęto napisany przez człowieka tekst i aranżację kadrów, ale odmówiono jej samym ilustracjom wygenerowanym przez Midjourney.
  • Sprawa Stephena Thalera: Sąd Apelacyjny dla Dystryktu Kolumbii (marzec 2025 r.) uznał, że dzieło wytworzone autonomicznie przez maszynę nie może uzyskać ochrony. W marcu 2026 r. Sąd Najwyższy USA odrzucił wniosek o kasację, ostatecznie cementując zasadę bezwzględnego wymogu ludzkiego autorstwa.
  • Spór Jasona Allena: USCO odmówiło rejestracji grafiki „Théâtre D’opéra Spatial”, argumentując, że wprowadzenie ponad 600 promptów i retusz nie stanowiły wystarczającego wkładu twórczego. Sprawa trafiła do sądu federalnego w Kolorado.
  • Wyrok w Monachium (luty 2026 r.): Niemiecki Sąd Rejonowy orzekł, że trzy projekty logo wygenerowane przez AI nie podlegają ochronie, ponieważ sam proces promptowania nie osiąga progu osobistej twórczości.

Kiedy człowiek staje się autorem dzieła z AI?

Brak praw autorskich do surowych generacji nie oznacza, że twórcy cyfrowi są całkowicie pozbawieni ochrony. Zgodnie z zasadą „de minimis”, jeśli grafika zawiera elementy AI, ale człowiek poddał ją istotnej postprodukcji (np. zaawansowany fotomontaż, ręczne dorysowanie detali w Photoshopie), ochronie podlega ten fragment lub kompozycja, która stanowi wkład ludzki. Warunkiem jest wyłączenie z wniosku rejestracyjnego elementów wygenerowanych maszynowo.

Ciekawym wyłomem w globalnym orzecznictwie jest precedens z Chin. W listopadzie 2023 roku Sąd Internetowy w Pekinie (sprawa Li v. Liu) przyznał ochronę grafice wygenerowanej w Stable Diffusion. Uznano tam, że szczegółowe manipulowanie dziesiątkami parametrów i promptów świadczyło o oryginalnym wkładzie intelektualnym człowieka.

Regulaminy Midjourney i DALL-E a realne prawo własności

Należy wyraźnie odróżnić prawo umowne, jakim są regulaminy platform, od prawa autorskiego, które działa wobec wszystkich. Regulamin określa jedynie relację między użytkownikiem a firmą technologiczną i nie może stworzyć prawa autorskiego chronionego ustawowo, jeśli ustawa go nie przewiduje.

Platforma AI Zasady komercyjne i ograniczenia regulaminowe
Midjourney Darmowy dostęp zamknięto na stałe wiosną 2023 r. z powodu nadużyć, rezygnując z licencji CC BY-NC 4.0. Obecnie firmy o rocznym przychodzie brutto powyżej 1 miliona dolarów muszą posiadać plan „Pro” lub „Mega” do celów komercyjnych. Użytkownik płatny udziela firmie bezterminowej, bezpłatnej i zbywalnej licencji zwrotnej na wykorzystanie i modyfikację swoich generacji.
OpenAI (DALL-E) Regulamin deklaruje przeniesienie na użytkownika praw do wyników, ale zawiera kluczowe zastrzeżenie: „w zakresie dozwolonym przez obowiązujące prawo” oraz „jeśli takie prawa istnieją”. Ponieważ prawo nie uznaje praw autorskich do czystego promptu, OpenAI w rzeczywistości nie przenosi praw autorskich, których sama nie posiada.

Komercyjne wykorzystanie obrazów AI – ryzyka i ochrona

Opieranie biznesu na grafikach AI wiąże się z brakiem wyłączności. Ponieważ surowe wygenerowane obrazy mają status domeny publicznej od chwili powstania, żaden użytkownik nie może zakazać konkurentowi skopiowania i sprzedaży dokładnie tej samej grafiki. Istnieje również poważne ryzyko naruszenia praw osób trzecich. Brak ochrony prawnoautorskiej dla grafiki AI nie chroni przed pozwem, jeśli algorytm wygeneruje zbyt wierną kopię cudzego utworu, zastrzeżony znak towarowy lub postać z popkultury.

Warto zaznaczyć, że sam styl malarski lub graficzny (np. „w stylu Zdzisława Beksińskiego” czy „studiu Ghibli”) nie jest chroniony prawem autorskim ani w Polsce, ani w konwencji berneńskiej – chronione jest jedynie konkretne utrwalenie formy dzieła. Z kolei unijna dyrektywa DSM w artykułach 3 i 4 reguluje eksplorację tekstów i danych, pozwalając twórcom na zastrzeżenie swoich dzieł przed trenowaniem modeli (opt-out), co rzutuje na legalność baz treningowych.

Aby zminimalizować obawy biznesu, dostawcy tacy jak Adobe (dla Firefly) oraz OpenAI zaoferowali komercyjnym klientom mechanizmy typu „Copyright Shield”. Jest to deklaracja ochrony przed roszczeniami o naruszenie praw autorskich osób trzecich, w ramach której platformy biorą na siebie ewentualne koszty procesów w określonych limitach.

Oznaczanie treści AI w świetle prawa UE

Kwestię publikacji obrazów AI w internecie i marketingu reguluje europejski Akt o sztucznej inteligencji (AI Act). Artykuł 50 tego rozporządzenia nakłada obowiązek wyraźnego oznaczania i wykrywania treści generowanych lub manipulowanych przez algorytmy, co ma zapobiegać wprowadzaniu odbiorców w błąd co do ludzkiego pochodzenia dzieła.

W odpowiedzi na te regulacje, wiodący producenci oprogramowania, w tym OpenAI, Adobe i Microsoft, wdrażają standard metadanych kryptograficznych C2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity). Pozwala on na techniczne poświadczenie, czy i w jakim stopniu dany obraz powstał z udziałem modeli sztucznej inteligencji.

Najczęstsze pytania

Czy wpisując prompt, staję się autorem wygenerowanej grafiki?

Nie. Zgodnie z wytycznymi amerykańskiego Urzędu ds. Praw Autorskich oraz polskim orzecznictwem, promptowanie jest traktowane jak wydanie instrukcji. Samo wpisanie tekstu nie daje wystarczającej kontroli twórczej, by uznać człowieka za autora wygenerowanego obrazu, a domniemanie twórcy dotyczy wyłącznie osób fizycznych.

Czy mogę legalnie używać grafik z Midjourney w celach komercyjnych?

Tak, jeśli posiadasz płatną subskrypcję. Należy jednak pamiętać, że jeśli roczny przychód brutto Twojej firmy przekracza 1 milion dolarów, regulamin Midjourney wymaga wykupienia planu „Pro” lub „Mega”. Musisz też liczyć się z tym, że konkurencja może legalnie skopiować ten sam obraz, ponieważ z zasady trafia on do domeny publicznej.

Co się stanie, jeśli AI wygeneruje obraz znanej postaci lub cudzy znak towarowy?

Wykorzystanie takiej grafiki niesie wysokie ryzyko naruszenia praw osób trzecich. Fakt, że obraz stworzyła sztuczna inteligencja, nie zwalnia użytkownika z odpowiedzialności za publikację zastrzeżonych znaków towarowych lub chronionych wizerunków, nawet jeśli sam styl artystyczny nie podlega ochronie.

Czy OpenAI przekazuje mi pełne prawa autorskie do obrazów z DALL-E?

Regulamin OpenAI zawiera klauzulę o przeniesieniu praw do wyników, ale z ważnym zastrzeżeniem: robi to tylko w zakresie dozwolonym przez prawo i pod warunkiem, że takie prawa w ogóle istnieją. Ponieważ prawo nie uznaje autorskich praw majątkowych ani osobistych dla maszyn, firma w rzeczywistości nie może przenieść na Ciebie praw, których sama nie posiada.

Jak mogę uzyskać prawa autorskie do grafiki, w której użyto AI?

Prawa autorskie możesz uzyskać wyłącznie do tych elementów dzieła, które są wynikiem Twojej osobistej twórczości. Zastosowanie ma tu zasada „de minimis” – jeśli znacząco zmodyfikujesz wygenerowany obraz (np. poprzez zaawansowany fotomontaż czy ręczne malowanie detali), Twój wkład ludzki będzie podlegał ochronie, pod warunkiem wyłączenia elementów maszynowych z zakresu roszczeń.

K
Redakcja 4Kultury.pl
Przewodnik po zjawiskach współczesnej kultury, filmie, muzyce i trendach internetowych. Odkrywamy popkulturę i styl życia z nowej perspektywy. O serwisie

Czytaj dalej

Muzyka

Prince: Jak walka o prawa artystów zmieniła rynek?

Dowiedz się, jak Prince rzucił wyzwanie Warner Bros i na zawsze zmienił zasady gry w przemyśle muzycznym. Artykuł analizuje jego walkę o prawa autorskie, nagrania-matki oraz wpływ ...

17 maja 2026 · 6 min