Start › Film
Film

Slasher w nowej odsłonie. Zobacz, jak współczesne horrory odświeżają kultowy podgatunek.

Slasher w nowej odsłonie. Zobacz, jak współczesne horrory odświeżają kultowy podgatunek.

Współczesne slashery odświeżają kultowy podgatunek poprzez bezlitosną dekonstrukcję schematów, wprowadzanie zjawiska „requelu” oraz łączenie grozy z komedią i fantastyką. Twórcy rezygnują z powtarzalnych klisz na rzecz pogłębionej psychologii postaci, społecznego komentarza, a także radykalnych eksperymentów formalnych i powrotu do ekstremalnego kina niezależnego. To sprawia, że dzisiejsze horrory nie tylko straszą, ale precyzyjnie diagnozują lęki widowni ery cyfrowej.

Kiedy przypadała złota era slashera i jak doszło do jego odrodzenia?

W filmoznawstwie złota era slashera jest precyzyjnie definiowana jako okres lat 1978–1984, od premiery „Halloween” Johna Carpentera do debiutu „Koszmaru z ulicy Wiązów” Wesa Cravena. Schemat milczącego mordercy polującego na nastolatków był w tamtym czasie powielany do znudzenia, co wywołało przesyt na przełomie lat 80. i 90. Wbrew obiegowej opinii, lata 90. nie przyniosły zmierzchu gatunku – to premiera „Krzyku” (1996) wywołała gigantyczny boom i drugą falę popularności młodzieżowych horrorów. Dziś kino grozy przeżywa kolejny renesans, napędzany zjawiskiem „requelu” (legacy sequel). Termin ten, spopularyzowany przez postać Mindy Meeks-Martin w „Krzyku” (2022), oznacza powrót do klasycznej marki, który łączy nową obsadę z oryginalnymi bohaterami, ignorując przy tym nieudane kontynuacje.

Katalizatorem współczesnego odrodzenia stała się trylogia requeli „Halloween” w reżyserii Davida Gordona Greena („Halloween” z 2018, „Halloween Kills” z 2021 oraz „Halloween Ends” z 2022). Produkcje te całkowicie wymazały z kanonu wcześniejsze sequele, kontynuując historię bezpośrednio po wydarzeniach z 1978 roku. Sukces komercyjny pierwszej części z 2018 roku, wyprodukowanej przez Blumhouse Productions, był bezdyskusyjny – film zarobił na świecie ponad 255 milionów dolarów przy budżecie wynoszącym zaledwie 10 milionów dolarów, otwierając drogę dla kolejnych powrotów.

Jak ewoluowała „final girl” i dlaczego seria „Krzyk” zmienia obsadę?

Pojęcie „final girl” – ostatniej ocalałej dziewczyny stawiającej czoła mordercy – zostało sformalizowane w 1992 roku przez badaczkę Carol J. Clover w monografii „Men, Women, and Chain Saws”. Klasyczna bohaterka tego typu była zazwyczaj niewinna i bierna. Współczesne kino całkowicie redefiniuje ten archetyp. Doskonałym przykładem jest ewolucja Laurie Strode. W nowej trylogii „Halloween” nie jest już uciekającą ofiarą, lecz uzbrojoną kobietą zmagającą się z PTSD, która aktywnie poluje na Michaela Myersa.

Podobną drogę przeszła seria „Krzyk”. Twarzami odświeżenia w filmach z 2022 i 2023 roku stały się siostry Samantha i Tara Carpenter, grane przez Melissę Barrerę i Jennę Ortegę. Udowodniły one, że przetrwanie wymaga przekraczania własnych granic. Franczyza mierzy się jednak z zakulisowymi zawirowaniami. Obie aktorki nie pojawią się w zapowiedzianym „Krzyku 7” (zwolnienie Barrery, rezygnacja Ortegi). W efekcie studio powraca do korzeni – reżyserię przejął twórca oryginału, Kevin Williamson, a w głównej roli ponownie zobaczymy Neve Campbell jako Sidney Prescott.

W jaki sposób trylogia Ti Westa i studio A24 dekonstruują gatunek?

Mówiąc o współczesnym slasherze, należy wskazać trylogię Ti Westa produkowaną przez studio A24. Reżyser udowodnił, że ramy gatunku mogą posłużyć do opowiedzenia ambitnej historii o starzeniu się, niespełnionych marzeniach i zderzeniu pokoleń. Fundamentem sukcesu serii jest podwójna rola Mii Goth, która w filmie „X” (marzec 2022) zagrała jednocześnie 20-letnią Maxine Minx i starszą morderczynię Pearl. Seria obejmuje:

  • „X” (2022) – krwawa dekonstrukcja estetyki lat 70., osadzona na farmie w Teksasie.
  • „Pearl” (2022) – prequel w stylistyce Złotej Ery Hollywood, będący studium psychologicznym postaci (Mia Goth była tu również współautorką scenariusza).
  • „MaXXXine” (2024) – zwieńczenie trylogii osadzone w Los Angeles lat 80. w realiach polowania na seryjnego mordercę, Night Stalkera.

Finałowa część cyklu okazała się największym sukcesem finansowym serii. „MaXXXine” zadebiutowała w USA z wynikiem 6,7 miliona dolarów w weekend otwarcia, osiągając łącznie ponad 22 miliony dolarów globalnych wpływów.

Brak mordercy, pętle czasowe i ambient slasher. Jakie są nowe formy grozy?

Współcześni twórcy chętnie sięgają po hybrydy gatunkowe i radykalne eksperymenty formalne. Zamiast nadprzyrodzonego zła, motywacje stają się pretekstem do społecznego komentarza. W filmie „Bodies Bodies Bodies” (2022) Haliny Reijn dochodzi do dekonstrukcji samego motywu zabójcy. Napastnik z nożem w ogóle nie istnieje – pierwsza śmierć jest nieszczęśliwym wypadkiem z szablą podczas nagrywania wideo na TikToka, a kolejne zbrodnie wynikają wyłącznie z paranoi i toksycznych relacji grupy przyjaciół z pokolenia Z.

Innowacje widać również w łączeniu slashera z komedią i fantastyką. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze produkcje tego nurtu:

Tytuł filmu (rok) Reżyser Motyw hybrydowy
Śmierć nadejdzie dziś (2017) Christopher Landon Pętla czasowa (bohaterka przeżywa dzień swojej śmierci)
Piękna i rzeźnik (2020) Christopher Landon Zamiana ciał między licealistką a seryjnym mordercą
Totally Killer (2023) Nahnatchka Khan Podróż w czasie (zderzenie pokolenia Z z realiami 1987 roku)

Format slashera sprawdza się także w streamingu i kinie artystycznym. Netflix wydał trylogię „Ulica Strachu” (2021) w reżyserii Leigh Janiak w odstępie zaledwie trzech tygodni, łącząc młodzieżową grozę z wątkami queerowymi i dekonstrukcją polowań na czarownice. Z kolei Eli Roth w „Thanksgiving” (2023) rozwinął fikcyjny zwiastun z projektu „Grindhouse” w pełnometrażowy komentarz o agresywnym konsumpcjonizmie podczas Czarnego Piątku. Najbardziej radykalnym eksperymentem ostatnich lat jest jednak kanadyjski „In a Violent Nature” (2024) Chrisa Nasha. Określany mianem „ambient slashera”, film rezygnuje z muzyki ilustracyjnej na rzecz dźwięków otoczenia, a kamera niemal przez cały czas podąża zza pleców milczącego mordercy.

Dlaczego seria „Terrifier” stała się fenomenem box office'u?

Obok meta-horrorów i hybryd gatunkowych, współczesne kino grozy notuje potężny renesans ekstremalnego kina gore realizowanego bez wsparcia wielkich wytwórni. Twarzą tego nurtu jest reżyser Damien Leone i wykreowana przez niego postać klauna Arta (w tej roli David Howard Thornton) z serii „Terrifier”. Druga część cyklu z 2022 roku wygenerowała ponad 15 milionów dolarów wpływów z kin przy mikrobudżecie wynoszącym 250 tysięcy dolarów. Prawdziwy wstrząs w branży wywołał jednak niezależny, świąteczny slasher „Terrifier 3” (2024). Film, dystrybuowany bez kategorii wiekowej MPAA, otworzył się na pierwszym miejscu amerykańskiego box office'u z wynikiem 18,9 miliona dolarów w pierwszy weekend, detronizując wysokobudżetowe produkcje wielkich studiów.

Najczęstsze pytania

Co to jest requel w kinie grozy?

Requel (legacy sequel) to kontynuacja klasycznej marki, która łączy nową obsadę z oryginalnymi bohaterami, często ignorując wydarzenia z mniej udanych sequeli. Termin ten został spopularyzowany w filmie „Krzyk” z 2022 roku.

Kto po raz pierwszy użył terminu „final girl”?

Pojęcie to ukłuła badaczka kultury Carol J. Clover w swojej filmoznawczej monografii „Men, Women, and Chain Saws: Gender in the Modern Horror Film” wydanej w 1992 roku.

Kto jest mordercą w filmie „Bodies Bodies Bodies”?

Film opiera się na fabularnym twiście – w rzeczywistości nie ma żadnego mordercy. Pierwsza śmierć to nieszczęśliwy wypadek podczas kręcenia wideo na TikToka, a pozostałe ofiary giną w wyniku narastającej paranoi i wzajemnych podejrzeń.

Czym charakteryzuje się „ambient slasher”?

To podgatunek reprezentowany przez film „In a Violent Nature” (2024). Wyróżnia się tym, że kamera śledzi wydarzenia głównie z perspektywy mordercy (zza jego pleców), a twórcy całkowicie rezygnują z tradycyjnej muzyki na rzecz naturalnych dźwięków otoczenia.

Dlaczego Melissa Barrera i Jenna Ortega nie zagrają w „Krzyku 7”?

Melissa Barrera została zwolniona przez studio, a wkrótce po tym z projektu zrezygnowała Jenna Ortega. W wyniku tych zawirowań obsadowych twórcy zdecydowali się na powrót do korzeni serii, angażując ponownie Neve Campbell w roli Sidney Prescott.

K
Redakcja 4Kultury.pl
Przewodnik po zjawiskach współczesnej kultury, filmie, muzyce i trendach internetowych. Odkrywamy popkulturę i styl życia z nowej perspektywy. O serwisie

Czytaj dalej

Film

Maska Ghostface: Historia i fenomen ikony kina grozy

Maska Ghostface to coś więcej niż element kostiumu – to ikona, która zrewolucjonizowała horror. Dowiedz się, jak przypadkowe znalezisko w opuszczonym domu stało się globalnym symbo...

10 maja 2026 · 6 min
Film

Body horror: Nowe oblicze cielesności w kinie grozy

Body horror przeżywa swój renesans, łącząc makabrę z głęboką metaforą społeczną. Od klasyków Cronenberga po nowoczesne dzieła Julii Ducournau i Coralie Fargeat – dowiedz się, jak e...

25 kwietnia 2026 · 6 min