Slasher w nowej odsłonie. Zobacz, jak współczesne horrory odświeżają kultowy podgatunek.
Współczesne slashery odświeżają kultowy podgatunek poprzez bezlitosną dekonstrukcję schematów, wprowadzanie zjawiska „requelu” oraz łączenie grozy z komedią i fantastyką. Twórcy rezygnują z powtarzalnych klisz na rzecz pogłębionej psychologii postaci, społecznego komentarza, a także radykalnych eksperymentów formalnych i powrotu do ekstremalnego kina niezależnego. To sprawia, że dzisiejsze horrory nie tylko straszą, ale precyzyjnie diagnozują lęki widowni ery cyfrowej.
Kiedy przypadała złota era slashera i jak doszło do jego odrodzenia?
W filmoznawstwie złota era slashera jest precyzyjnie definiowana jako okres lat 1978–1984, od premiery „Halloween” Johna Carpentera do debiutu „Koszmaru z ulicy Wiązów” Wesa Cravena. Schemat milczącego mordercy polującego na nastolatków był w tamtym czasie powielany do znudzenia, co wywołało przesyt na przełomie lat 80. i 90. Wbrew obiegowej opinii, lata 90. nie przyniosły zmierzchu gatunku – to premiera „Krzyku” (1996) wywołała gigantyczny boom i drugą falę popularności młodzieżowych horrorów. Dziś kino grozy przeżywa kolejny renesans, napędzany zjawiskiem „requelu” (legacy sequel). Termin ten, spopularyzowany przez postać Mindy Meeks-Martin w „Krzyku” (2022), oznacza powrót do klasycznej marki, który łączy nową obsadę z oryginalnymi bohaterami, ignorując przy tym nieudane kontynuacje.
Katalizatorem współczesnego odrodzenia stała się trylogia requeli „Halloween” w reżyserii Davida Gordona Greena („Halloween” z 2018, „Halloween Kills” z 2021 oraz „Halloween Ends” z 2022). Produkcje te całkowicie wymazały z kanonu wcześniejsze sequele, kontynuując historię bezpośrednio po wydarzeniach z 1978 roku. Sukces komercyjny pierwszej części z 2018 roku, wyprodukowanej przez Blumhouse Productions, był bezdyskusyjny – film zarobił na świecie ponad 255 milionów dolarów przy budżecie wynoszącym zaledwie 10 milionów dolarów, otwierając drogę dla kolejnych powrotów.
Jak ewoluowała „final girl” i dlaczego seria „Krzyk” zmienia obsadę?
Pojęcie „final girl” – ostatniej ocalałej dziewczyny stawiającej czoła mordercy – zostało sformalizowane w 1992 roku przez badaczkę Carol J. Clover w monografii „Men, Women, and Chain Saws”. Klasyczna bohaterka tego typu była zazwyczaj niewinna i bierna. Współczesne kino całkowicie redefiniuje ten archetyp. Doskonałym przykładem jest ewolucja Laurie Strode. W nowej trylogii „Halloween” nie jest już uciekającą ofiarą, lecz uzbrojoną kobietą zmagającą się z PTSD, która aktywnie poluje na Michaela Myersa.
Podobną drogę przeszła seria „Krzyk”. Twarzami odświeżenia w filmach z 2022 i 2023 roku stały się siostry Samantha i Tara Carpenter, grane przez Melissę Barrerę i Jennę Ortegę. Udowodniły one, że przetrwanie wymaga przekraczania własnych granic. Franczyza mierzy się jednak z zakulisowymi zawirowaniami. Obie aktorki nie pojawią się w zapowiedzianym „Krzyku 7” (zwolnienie Barrery, rezygnacja Ortegi). W efekcie studio powraca do korzeni – reżyserię przejął twórca oryginału, Kevin Williamson, a w głównej roli ponownie zobaczymy Neve Campbell jako Sidney Prescott.
W jaki sposób trylogia Ti Westa i studio A24 dekonstruują gatunek?
Mówiąc o współczesnym slasherze, należy wskazać trylogię Ti Westa produkowaną przez studio A24. Reżyser udowodnił, że ramy gatunku mogą posłużyć do opowiedzenia ambitnej historii o starzeniu się, niespełnionych marzeniach i zderzeniu pokoleń. Fundamentem sukcesu serii jest podwójna rola Mii Goth, która w filmie „X” (marzec 2022) zagrała jednocześnie 20-letnią Maxine Minx i starszą morderczynię Pearl. Seria obejmuje:
- „X” (2022) – krwawa dekonstrukcja estetyki lat 70., osadzona na farmie w Teksasie.
- „Pearl” (2022) – prequel w stylistyce Złotej Ery Hollywood, będący studium psychologicznym postaci (Mia Goth była tu również współautorką scenariusza).
- „MaXXXine” (2024) – zwieńczenie trylogii osadzone w Los Angeles lat 80. w realiach polowania na seryjnego mordercę, Night Stalkera.
Finałowa część cyklu okazała się największym sukcesem finansowym serii. „MaXXXine” zadebiutowała w USA z wynikiem 6,7 miliona dolarów w weekend otwarcia, osiągając łącznie ponad 22 miliony dolarów globalnych wpływów.
Brak mordercy, pętle czasowe i ambient slasher. Jakie są nowe formy grozy?
Współcześni twórcy chętnie sięgają po hybrydy gatunkowe i radykalne eksperymenty formalne. Zamiast nadprzyrodzonego zła, motywacje stają się pretekstem do społecznego komentarza. W filmie „Bodies Bodies Bodies” (2022) Haliny Reijn dochodzi do dekonstrukcji samego motywu zabójcy. Napastnik z nożem w ogóle nie istnieje – pierwsza śmierć jest nieszczęśliwym wypadkiem z szablą podczas nagrywania wideo na TikToka, a kolejne zbrodnie wynikają wyłącznie z paranoi i toksycznych relacji grupy przyjaciół z pokolenia Z.
Innowacje widać również w łączeniu slashera z komedią i fantastyką. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze produkcje tego nurtu:
| Tytuł filmu (rok) | Reżyser | Motyw hybrydowy |
|---|---|---|
| Śmierć nadejdzie dziś (2017) | Christopher Landon | Pętla czasowa (bohaterka przeżywa dzień swojej śmierci) |
| Piękna i rzeźnik (2020) | Christopher Landon | Zamiana ciał między licealistką a seryjnym mordercą |
| Totally Killer (2023) | Nahnatchka Khan | Podróż w czasie (zderzenie pokolenia Z z realiami 1987 roku) |
Format slashera sprawdza się także w streamingu i kinie artystycznym. Netflix wydał trylogię „Ulica Strachu” (2021) w reżyserii Leigh Janiak w odstępie zaledwie trzech tygodni, łącząc młodzieżową grozę z wątkami queerowymi i dekonstrukcją polowań na czarownice. Z kolei Eli Roth w „Thanksgiving” (2023) rozwinął fikcyjny zwiastun z projektu „Grindhouse” w pełnometrażowy komentarz o agresywnym konsumpcjonizmie podczas Czarnego Piątku. Najbardziej radykalnym eksperymentem ostatnich lat jest jednak kanadyjski „In a Violent Nature” (2024) Chrisa Nasha. Określany mianem „ambient slashera”, film rezygnuje z muzyki ilustracyjnej na rzecz dźwięków otoczenia, a kamera niemal przez cały czas podąża zza pleców milczącego mordercy.
Dlaczego seria „Terrifier” stała się fenomenem box office'u?
Obok meta-horrorów i hybryd gatunkowych, współczesne kino grozy notuje potężny renesans ekstremalnego kina gore realizowanego bez wsparcia wielkich wytwórni. Twarzą tego nurtu jest reżyser Damien Leone i wykreowana przez niego postać klauna Arta (w tej roli David Howard Thornton) z serii „Terrifier”. Druga część cyklu z 2022 roku wygenerowała ponad 15 milionów dolarów wpływów z kin przy mikrobudżecie wynoszącym 250 tysięcy dolarów. Prawdziwy wstrząs w branży wywołał jednak niezależny, świąteczny slasher „Terrifier 3” (2024). Film, dystrybuowany bez kategorii wiekowej MPAA, otworzył się na pierwszym miejscu amerykańskiego box office'u z wynikiem 18,9 miliona dolarów w pierwszy weekend, detronizując wysokobudżetowe produkcje wielkich studiów.
Najczęstsze pytania
Co to jest requel w kinie grozy?
Requel (legacy sequel) to kontynuacja klasycznej marki, która łączy nową obsadę z oryginalnymi bohaterami, często ignorując wydarzenia z mniej udanych sequeli. Termin ten został spopularyzowany w filmie „Krzyk” z 2022 roku.
Kto po raz pierwszy użył terminu „final girl”?
Pojęcie to ukłuła badaczka kultury Carol J. Clover w swojej filmoznawczej monografii „Men, Women, and Chain Saws: Gender in the Modern Horror Film” wydanej w 1992 roku.
Kto jest mordercą w filmie „Bodies Bodies Bodies”?
Film opiera się na fabularnym twiście – w rzeczywistości nie ma żadnego mordercy. Pierwsza śmierć to nieszczęśliwy wypadek podczas kręcenia wideo na TikToka, a pozostałe ofiary giną w wyniku narastającej paranoi i wzajemnych podejrzeń.
Czym charakteryzuje się „ambient slasher”?
To podgatunek reprezentowany przez film „In a Violent Nature” (2024). Wyróżnia się tym, że kamera śledzi wydarzenia głównie z perspektywy mordercy (zza jego pleców), a twórcy całkowicie rezygnują z tradycyjnej muzyki na rzecz naturalnych dźwięków otoczenia.
Dlaczego Melissa Barrera i Jenna Ortega nie zagrają w „Krzyku 7”?
Melissa Barrera została zwolniona przez studio, a wkrótce po tym z projektu zrezygnowała Jenna Ortega. W wyniku tych zawirowań obsadowych twórcy zdecydowali się na powrót do korzeni serii, angażując ponownie Neve Campbell w roli Sidney Prescott.



